
Menopoz, kelime anlamı olarak son adet kanamasına verilen isimdir. Ortalama 45–55 yaşları arasında düzensiz adet kanamalarıyla başlayan ve adetin tamamen kesilmesiyle sona eren, kadın hayatındaki doğal bir dönemdir.
Tıptaki gelişmelerle kadın ömrü 80'li yaşlara yaklaşmıştır. Bu nedenle kadınlar bugün yaşamlarının yaklaşık üçte birini menopoz sonrası dönemde geçirmektedir. Menopozal geçiş kadından kadına değişmekle birlikte 10–15 yılda tamamlanır.
Menopozun belirtileri
Menopozu adet düzensizliği dışında hiçbir şikâyet yaşamadan geçiren kadınların oranı yalnızca dörtte bir civarındadır. Yumurtalıklardaki hormon üretiminin azalmasıyla şu belirtiler ortaya çıkabilir:
- Düzensiz kanamalar
- Sıcak basmaları, gece terlemeleri, çarpıntı
- Vajinal kuruluk ve ağrılı cinsel ilişki
- Baş, eklem ve kas ağrıları
- Duygu durum değişiklikleri, depresyon, cinsel isteksizlik
- Cilt kuruluğu
Sıcak ve ter basmaları
Menopoza giren kadınların yaklaşık %70'inde görülür; %35'inde günlük yaşamı olumsuz etkileyecek kadar sıktır. Vücudun üst kısmında ve başta başlayan ani sıcaklık hissini şiddetli terleme izler. Geceleri daha sık görülür ve uykuyu böler.
Ürogenital atrofi
Östrojen hormonunun azalmasıyla vajinada kuruluk ve incelme olur; cinsel birleşme ağrılı hâle gelebilir, tekrarlayan enfeksiyonlar ve idrar kaçırma şikâyetleri görülebilir.
Ruhsal değişiklikler
Kaygı, kırılganlık, sinirlilik, enerji kaybı, unutkanlık ve dikkat dağınıklığı sık görülür. Daha önce var olan depresyon bu dönemde şiddetlenebilir.
Uzun dönem etkiler
Osteoporoz (kemik erimesi)
Menopozla birlikte kemiklerden kalsiyum kaybı hızlanır, kemik yoğunluğu azalır ve kırık riski artar. Başlıca risk faktörleri şunlardır:
- Erken menopoz veya yumurtalıkların ameliyatla alınması
- Ailede osteoporoz öyküsü, ince yapılı ve düşük kilolu olmak
- Kalsiyum ve D vitamininden yetersiz beslenme, güneş ışığından az yararlanma
- Sigara, fazla alkol, hareketsizlik, uzun süreli kortizon kullanımı
Kalp ve damar hastalıkları
Kalp krizi riski 50 yaşından sonra kadınlarda belirgin olarak artar. Menopoz sonrası kolesterol ve trigliserit düzeyleri yükselir, pıhtılaşma eğilimi artar. Şişmanlık, sigara, stres ve hareketsizlik bu riski daha da yükseltir.
Menopozda yapılması gereken tetkikler
- Smear (PAP) testi
- Ultrason ile rahim iç tabakası ve yumurtalıkların değerlendirilmesi
- Tam kan sayımı, kan yağları (kolesterol, trigliserit), karaciğer ve tiroit testleri
- Mamografi
- Kemik yoğunluğu ölçümü
Hormon tedavisi
Hormon tedavisi; sıcak basması ve gece terlemesi gibi şikâyetleri olan kadınlarda, riskler anlatılarak, en düşük etkili dozda ve mümkün olan en kısa süreyle verilmelidir. Ağızdan, cilt yoluyla, vajinal yoldan veya rahim içine lokal olarak uygulanabilir. Rahmi olan kadınlarda tedaviye progesteron da eklenmelidir.
Yararları
- Sıcak ve ter basmalarını çok etkin şekilde giderir.
- Vajinal kuruluk ve buna bağlı şikâyetleri azaltır; yalnızca vajinal şikâyeti olanlarda lokal tedavi yeterli olabilir.
- Kemik kaybını yavaşlatır.
Riskleri
- Özellikle ileri yaşta başlanan tedavilerde kalp-damar hastalığı ve inme riskinde artış
- Toplardamarlarda pıhtılaşma riskinde artış; daha önce pıhtı öyküsü olanlarda hormon tedavisi uygun değildir
- Östrojen ve progesteronun uzun süreli birlikte kullanımında meme kanseri riskinde artış
Bugün kabul edilen yaklaşım, yalnızca kemik erimesini veya kalp hastalığını önlemek amacıyla hormon tedavisi başlanmamasıdır. Tedavi kararı mutlaka kişinin risk profili değerlendirilerek hekimle birlikte verilmelidir.
Bitkisel ve alternatif tedaviler
Soya izoflavonları, keten tohumu, black cohosh gibi bitkisel ürünler sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak bitkisel olan her tedavi zararsız değildir; birçoğunun dozu ve üretim standardı belirsizdir. Kullanmadan önce mutlaka hekiminize danışınız.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendinize özel değerlendirme için lütfen randevu alınız.