
İnsanoğlu, türünün devamı için üremenin önemini tarihin ilk dönemlerinden itibaren anlamış ve kısırlığa çare aramaya başlamıştır. İnfertilite (kısırlık) bugün de çok sayıda çifti etkileyen bir sorun olmaya devam etmektedir. Dünyanın farklı bölgelerinde değişmekle birlikte kısırlığa ortalama %15 oranında rastlanır.
Yumurtlamayı uyaran ilaçların gelişimi
Tüp bebek (in vitro fertilizasyon, IVF) tekniklerine yönelik çalışmalar başladığında üreme fizyolojisi ve endokrinolojisi de hızla gelişti ve yumurtlamayı uyarmakta kullanılan ilaçlar ile bunların kullanım protokolleri oluşturuldu.
- 1958'den itibaren menopoz sonrası kadınların idrarından elde edilen gonadotropinler, yumurtlamayı uyarmak amacıyla kullanılmaya başlandı.
- İlk rekombinant FSH preparatı 1995'te ruhsatlandırıldı; ilk rekombinant LH 2000 yılında kullanıma girdi.
İlk tüp bebek
Robert Edwards, insan yumurtasının olgunlaşma süresinin 36 saat olduğunu belirledi ve hCG iğnesinden 36 saat sonra yumurta toplanabileceği fikrini geliştirdi. Jinekolog Dr. Patrick Steptoe ile birlikte yürüttüğü çalışmalar sonucunda, 25 Temmuz 1978'de dünyanın ilk tüp bebeği Louise Brown doğdu. Bu doğum, dünyadaki milyonlarca çift için yeni bir umudun başlangıcı oldu.
Türkiye'de ilk tüp bebek merkezi 1988'de Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde açıldı; ülkemizdeki ilk tüp bebek doğumu 1989'da gerçekleşti.
Tüp bebekte önemli gelişmeler
ICSI (mikroenjeksiyon)
Şiddetli erkek kısırlığında standart IVF ile döllenme oranı çok düşük kaldığından mikromanipülasyon teknikleri geliştirildi. Bunların en başarılısı olan ICSI (spermin yumurta içine mikroenjeksiyonla bırakılması) 1992'de tanımlandı; ülkemizde ilk uygulamaları 1994'te yapıldı. ICSI, sperm sayısı çok düşük hatta menisinde sperm bulunmayan (azospermik) erkekler için de umut oldu.
İlk yıllarda %5 civarında olan tüp bebek başarı oranları, günümüzde uygun hasta gruplarında çok daha yüksek düzeylere ulaşmıştır.
Embriyo ve yumurta dondurma
İnsan embriyolarının dondurulabildiği 1983'te gösterildi. Böylece transfer sonrası artan embriyolar saklanabildi ve çiftlere yeni bir yumurta toplama işlemi gerekmeden ek deneme şansı doğdu. Yumurta dondurma ise kemoterapi veya radyoterapi görecek genç kadınların doğurganlığını korumak için kullanılmaktadır.
Diğer teknikler
- Assisted hatching (traşlama): Embriyonun dış zarının inceltilerek rahme tutunma şansının artırılması.
- PGT (embriyoda genetik tanı): Embriyolardan alınan hücrelerin genetik analizi ile sağlıklı embriyoların transfer edilmesi.
- İn vitro maturasyon: Yumurtaların vücut dışında olgunlaştırılması; özellikle yumurtalıkların aşırı uyarılması (OHSS) riski taşıyan hastalarda tercih edilebilir.
Yarın: kök hücre çalışmaları
Günümüzde üzerinde en çok çalışılan konulardan biri kısırlık tedavisinde kök hücre kullanımıdır. Hedefler; yetişkin kök hücrelerden yumurta ve sperm hücresi elde edilmesi ile rahim iç tabakasının onarılmasıdır. Bu alandaki çalışmalar umut verici olsa da henüz deneysel aşamadadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendinize özel değerlendirme için lütfen randevu alınız.